Ein Vortrag „in Platt“

Ein Vortrag zur Einweihung des Feuerwehrgerätehaus und des Kindergartens von Hinrich Schröder                                                                                          Lentföhrden, den 12.06.1992

Leewe Festgäste, wenn in‘n Dörp mal Utergewöhnliches paseert, denn mutt ok mal fiert warn. Vun allen Sieden ward “preisend mit viel schönen Reden“ beschnackt, wat for dat Dörp dat neee Wark bedüt und wat dat kost hett und dat all noch töben muIt, damit diese Boo för de Fürwehr und den Kinnergorn in Betriev nommen warn kann. De Gäst graleert und freut sik, dat dat Dörp ne langem Hin- und Hergeschnack dat schafft hett.
Mi hett uns Burvogt vörschnackt, an diesen Dag een beten ut ole Tieten ta vertellen. Dat will ik versöken un damit dat nich all to lang ward, will ik mi beschränken up denn Standort yun denn Neboo, de School. dat ganze nennt sik Ann Tiebarg wo die Hüüser rundherum in de letzten 180 Jahr entstohn sünd.
Ik vertell juu vun mien ersten Schaoljahrn. Ik bin 1913 inschoolt worn. An de Haltestell för denn Autobus wer fröher een Pumpstell mit twe riesigen Schwingels un dat wer damals de Beförderung vun Löschwater. Diese Pump wör in Winter mit Holt verkleet un mit Stroh afdeckt, damit dat ni infrern dee un diese Grönfläche runherum war meistens vun August Mohr, dat weer de Rohmmaker ut de Logerschupp, sien Esel kott holln. Wi Schoolkinner harn immer uns Plaag damit, wenn wi beten lang schlapen harn, denn löpen wie natürlich graat ut un dat arger denn den Schoolmeister, weil dorbi immer die Kant vun den Barg, de na de School ropp gö, afrutschen dee un dat immer beten unordentlich utseh.

Dor, wo jetzt de Neboo is, wer fröher, dat wet ik ok noch ut mien egen Kinnertied, een Dachlöhnerkate mit twe Wohnungen vun Hans Wulf, de denn paar Johr later diese Fläche an Rudolf Bestmann verköfft hett. Un diese Fläche wör denn später vun de Meiere erworben. Up de Stell wör denn de neete Meiere but. Aver to sun unglücklichen Tietpunkt, dat se an 1. Januar 40, also no Begin vun 2. Weltkrieg, in Betriev nomm warn kunn.

So, un nu geit dat los ta unsern lütten Spaziergang:

Ik will mo gegen de Richtung vun‘n Klockenwieser mit dat ölste Gebüd, dat ut ole Karten zu ersehen is, anfangen: dat wer de erste School, de in Lentföhrden betreeben wör un stö dar, wo jetzt Hans Markowski sien Hüser hett. Ganz dich dor blang löp denn sann lütten Beck, un dat wer in Sommer bin Gewitterfloch för uns Görn een dolles Vergnögen, wenn denn Hein Gripp sien Wischhof öberlööp un wi denn darin boden kunn‘n oder wenn in Winter dat to Isfläch wär, wo wi up Schlittschoh lopen kunn‘n. Diese School wurde domols betreeben vun Autodidakten, also vun Studierten von damals nach gar keen Red. Se wär allmählich to lütt. De Familien domols wem groat. Opn Burnhof 10 Kinner wer gar nich san grote Utnohm, so dat denn neet but warn müß. An diesen Beeck, von denn ik eben schnack hevt, legt denn ok een Waterlock – un ik segg dat in diesen Tosommenhang mit, weil diese School denn später ta een Scheper umboat wär un de Dörpscheper sien Tiern un ok de Köh vun de Burnstelln mithöden deh an diese Dränk supen löht. Dat is ok interessant, dat domals die Weiden all up dat hoge Land in Richtung Weddelbrook, sogar up dat Gebet, wo hüt de Königsdann wast, wem, weil de – Flächen un dat Grönland, wat sieder leeg, damals noch all Heid un Moor un Morast wer un ni nutzt warn kunn.

So, up de anner Sied vun‘n Beck wer denn een groote lange Stroot mit Heckschurn för denn Törf bi de Grootdöör. De leeg so sied, dat man sik dat hüt gar nich vörstellen kann. De leeg ungefähr een halben Meter ünner denn Footstieg, so dat man vun boben hindool in Fenster kicken kunn. Dat Hus gehör damals Christian Griep, un bi de veelen Griepen, de dat in Lentföhrden gevt, har he natürlich een Muddernomen un heeß, weil sien Fro Marie heeß, Christian-Marie. Dat Huus wer denn später verköfft an Gustav Schröder, de erstmol denn neeten Kohstall bauen dee Mitte de 20-er Jahr und Mitte die 30-er Jahr dat hütige Wohnhuus boo, wo hüt Helga Webrat wohnt.

Dat nächste Huus, wat ik beschrieben will, ist dat Huus, wo hüt uns Doktor sien Praxis hett. Dar wer 1888 vun denn Burn Jakob Rathjens, im öbrigen eener vun uns bekanntesten Inwohner vun ganze Dörp, weil he een sogenannten Wunneraoktor, dat heet een Hamöopat wer. Un de har damals denn Plan un hett up dat Grundstück denn 1888 de erste Meiere boot. Dat wer eene gewaltige Umstellung up de Burnhöf, weil se denn ni mehr to bottern bruken un ok ni mehr mit ehr Botter un Käs, denn se selbst mokt harn, damit to Markt müssen oder annerwies verkopen. Dat güng jetzt all öber diese erste private Meiere. De Nützer Burn wem mit anschloten. De Meiere hatt öber 10 Jahr lopen, bit eben in uns Johrhunnert bett een annern Unnernehmer, Henning Schulz, up de Stell, wo später unsere ole Meiere un de Möhl stöh, ebenfalls ne Meiere boen de. Un weil de moderner wer und Jakob Rathjens bi dat Utbetalen vun de Melkpriese ni recht mitkommen kunn, gönn sien Meiere denn in un Henning Schulz hett denn sien Meieret an de Genossenschaft, de ut de Lentföhrdener Burn bild wör, öberlaten un he selbst hett eene groote Schwienmastere boot up de Stell na de Waldburg lang, wo jetzt dat Huus vun Dr. Gauri steit.

Genau gegenöber, wo jetzt de Hoff vun Ernst Pump is, wör denn, weil die ole School mit eer lüten Rühme nich mehr reken döh, domols ook noch strohbedeckt die twete School but mit mehr Rühme und mit mehr Platz. Dat wer eene dulle Errungenschaft. Ik hev neulich in ole Böker keken vun de Schoolgemeinde. In de Johrn is allns fein säuberlich uptekt worn, wat die Schoolmeisters verdeen deh wat de Beheizung un de Reparaturen von de School pro Jahr kosten deh erstaunlich lütte Summen, wenn man bedenkt, wat dat hüt all kasten deit. De School hett ak ni so lang reckt, weil dat Dörp wachsen döh un 1902 und 1903 gevt dat een Grootfür in de sogenannte Hörn, wo 5 oder 6 Burnhöft in Flammen upgöhn. Damit köm een graate Verlagerung in Dörp tostan‘n. Wat för dat Dörp wichtig is, wer int glike Jahr de neet gebaate School upn Tiebarg. Se wer eenklassig, un de School wör bestreben van de sogenannte Schoolgemeinde Lentföhrden. Diese Schoolgemeinde har een Vörstand, da öber de School un de Ländereen, de ton Deel van Schallmeistern nutz wörn an ton Deel an Burns verpacht wörn, to befinden harn. Erst ganz veel loter, in de 50-er Johrn, is denn de Schoolgemeinde upgohn in die politische Gemeinde Lentföhrden, de damit in den Besitz vun de School köm, de denn as eenklassige bloß 54 Johr vörhol an denn erwiedert mit een Klassenzimmer un een Wohnung för denf bit dorhin enzigen Schoolmeister wör in ersten Boabschnitt mitbot und so entstöh dat Haus, so as dat hüt noch dorsteit mit de beiden Giebels, de wi vun uns Feld ut schön beobachten könn Die ole School, van da ik eben schnackt hevt, wör denn verköfft an Hermann Schröder, de dat denn umbut de to een Burstell an dar bit 1918 bart hett, bit naher noch verschiedene Eegentümer köm, toletzt Tönjes Peters ut Ostfriesland. Denn sien Familie sitt hütt noch dor, wo fröher de ole School stöh. Dat wer natürlich denn keen Strohdack mehr un wär modernisiert.

Beten wieder lang Bargdol, stöh een groote Strohdackkat vun Jakob Rickert Jakob. Rickert wer bi uns Görn bös beleevt, weil he ut sien Amerika-Tied, he wer so 10 Jahr dröben wes, ganz anwahrschienliche Tötjes vertellen kann, so dat wi immer ganz genau tohört hebbt an denn vun Jakob Rickert sien Annekdoten ok tu Huus immer vertellt hebbt. Diet ole Strohdackhaas hett noch lang stohn bit nachher de eenzige Dochter von Jakob Rickert Walter Beckmann heirot hett. De hett de Kate afbrokken, twe neete Hüser för sik selbst boot un poor Buplätze verköft, de in Loop vun de Johr denn ok beboot wörn. Dat erste wör boot vun Bäcker Willi Harks, de gegenöber een Bäckeree, de ganz eng twischen denn domols ganz breeden Weg und dat Schoolgebäude boot wör un denn später as tweten Bäcker denn vun Hinnerk Bäcker, dat wer Hinnerk Tim Böge, denn sien Jung jetzt noch up da Eck een Burstell hett, wo de Kolenkarger Straat vun de B 4 afgeit. De hett noher die Bäckerei upgeben un an Willi Hars verköft, de se lange Johr betreben hett. Dorbi hett sien Fro, im Volksmund Emma-Bäckersch, denn eer Waren vun Bramstedt holt mit‘n Esel un denn in‘ Dörp wiederverhökert. Se güng ook rümm und dat wer ok domols Mod, dat de Burns no de Orn eern Roggen hinbring dehn und denn entsprekende Tool vun Bröd, de för dat ganze Johr recken müssen, trüchtreckenen.

Wieder afwards vun diese Strohdackkate wer denn noch eene lütte Kateree vun Schöllermann, dat wer im übrigen de erste Fürwehrhauptmann in Lentföhrden, un har eene groote Imkeree mit 80 bit 100 Körv, wo domols de Immen eern Honni in afleggen dehn. De Nohber, up de anner Siet vun de Stroot, wer de erste Dörpsschmed, de domols betreben wör vun Ferdinand Mifeldt. Dat is ojt de Stell, wo hüt dat ole Huus steit vun Anna Koopmann, de später dor ok noch een Neeboo boot hett. 1934 wör denn ok dat erste Fürwehrhuus, direkt an den Gorden upn Wegparzell boot, de dann später no 20 bit 25 Jahr ersett wör durch dat Gerätehuus, wat bit jetzt sien Denst don hett un nu dörch den Neeboo ersett is.

Gegenöber vun diese Schmed wer denn noch een Stellmokeree vun August Mohr, noher hett sien Söhn Wilhelm Mohr noch een Schmed anboot, de he betreben hett bit dat ganze noher verköfft wör un to Wohnzwecke ümboot wör.

Beten wieder lang, dor hevt ik eben a vun schnackt, wer de Kuhl, wo de Tiern ut supen döhn. Dat wer ok de Stell, wo in etwa de 3 Hüser stohn dat vun Rudolf Schröder, Emma Stenner, un Ernst Hogel. Dat vun Rudolf Schröder wör domols boot vun Minna Meier geb. Schröder. All dre wem in Hamburg utbombt un hebbt denn versöcht, in eer oles Dörp weller ünnertokomm‘n. Dat ganze Gebäude ok mit de Siedlung, de bit to Artur Tölle hingeit, nenn sik domols Armenhoff und wer im Besitz vun de Gemeinde un dar stünn een grootes oles Strohdackhuus mit dre Wohnungen in, wo Inwohner ünnerbröcht wörn, de ni recht bi eer Familien blieben  un annerwidig ni recht ünnerkommen kunn‘n.

De Armenhoff  dürch de de Beeck löpt, de vun witen Moor ut dat Water na de Dreckau hinleiten deh, wör denn vun de Gemeinde verköft an Julus Beckmann, de dat as Wischhoff, hauptsächlich as Kalberei (un he har ok een paar Köh) beweid hett.

Wi sünd weller dar, wo uns Utfluch anfung‘n is un nu will ik nochmal nohol‘n, wat denn nu up dat Grundstück vun de ole Meiere un de ole Möhl no Rudolf Bestmann sik wieder entwickelt hett. Dor, wo jetzt de Gorden ist, de wi vor Jahrn mal mit ne schöne Steenmur ümgeben hebbt, vun de Meiere ut, is ja nach een schönes Gelände un denn kummt ja de Kinnergorden un denn dat Gerätehuus. De ole Meiere wer beten wieder lang und is dor, wo jetzt de veelen Parkplätze boot word‘n sind. Dat wer all bös beengt. Een Betrieb wer in dat Gebäude, dat kann man hüüt nich mehr glöben. Alle Burns kömen mit eer Peerspannwark un ton Deel ok mit son‘n Drach, de een paar Kannen Melk bloß han un lebern morgens eer Melk af. De Schwienmastere de in de letzten 20 Jahr bös upblöht wer, hebbt denn ok die Möhl eer Korn möhlen loten und dat wer fast Dach und Nach, besonders wenn dat üm den ersten vun Monat göh, weil sik dornoh dat Betolen richt, een dollen Betrieb.

Wat noch interessant wer, wer de Möglichkeit, as dat später een Dampmoschin gevt, Kotüffeln dämpen to loten, de för de Schwienmast verwendt wör. Dor wem also mindestens jeden Morgen 20 Burns mit eer Bütten, de up sogenannte Schlöpen ranschleppt wörn, dämpt wärn (Dat duur etwa 1/4 Stunde) un denn an die Schwien verfodert wörn.

Noch een Wort to de Fürwehr:

As de ole Pump noch in Ordnung wer, dor wer dat Löschgerät denn een Ding, wat mit twe Holme vun 8 Mann betreben wär, de denn mit Muskelkraft versöken deen, eenen enigermaßen gooden Strahl Water ruttokriegen. Un diese ole Dörpspritt wer ünnerbräch in een ganz primitiven Holtverschlach achter de ole Meiere. Un wenn denn ut Versehen de Döör mal losstöh, denn güng ok mal die Hünner dorin un de mehnen denn, dat de Holmen, mit de pumpt wör, een Wiemen wer, un dat seh denn ok entsprekend in de Bud ut.

Een Deel hevt ik noch vergeten:

An de Spitz vun denn fräheren Meiere-Gorden wär denn no denn ersten Krieg 1920 een Ehrenmal erricht för de Gefallenen vun 1914 – 18. Dat wär denn später ergänzt no denn 2. Krieg, so dat an diese Stell, merden in‘t Dörp, de Nomen vun all de jenigen vertickt sind, de in beide Kriege oder ok as Zivilisten eer Leben loten hebbt.

Beför ik uphol, mut ik noch vun twe Bewohner vun‘n Tiebarg schnacken. De een wer Hannes Holst, de sien Leben lang, he kehm as Lehrjung vun Fehmarn, un hett bit in hoge Lebensalter de Meiere betreben. He wer fär uns Görn un ok för alle Burns dejenige, de jeden Dach een neten Spoß vertellen kunn un de vun Dach und Nach arbeit hett un ni möh wär vun all de Arbeit. Dat för natürlich dorto, dat em immer mehr andreit wör, so dat he neben die Meiere un de Möhl, den no de Gründung vun de erste Sporkass ok noch Rendant wer. Un in dat Büro vun dre Institutionen, dat kann man sik förstelln, dor wer denn wat los. Dat dat all so good gohn hett, mutt man sik hüt öber wunnern.

De twete, denn ik noch utdrücklich nennen will, is Mathias Foderberg, de 42 Jahr hier Schoolmeister speelt hett. He hett un damals een Barg bibröcht. Aber wenn se nich parieren deen, gevt dat noch ganz annere Methoden as hütt. Denn müss man sik bücken und denn wörn een paar röbertrocken, de ni vun schlechte Üllern wern. Wi harn natürlich ok een Gegenmittel: Wi steken uns eene ole Kladde in de Büx, dat knall beten, aber dat döh ni ganz so weh. Dat wer ok för de annern, de de Schicht ni kregen, een dollen Spoß un uns all hett ok gar nix mehr fehlt.

Dieser Beitrag wurde unter Geschichten veröffentlicht. Setze ein Lesezeichen auf den Permalink.

Schreibe einen Kommentar